Francuski pistolet maszynowy z okresu „zimnej wojny”, używany przez siły zbrojne oraz policyjne w ponad 30 krajach (w niektórych jeszcze w XXI wieku). Jedna z najlepszych na świecie konstrukcji w swojej kategorii.
Tło historyczne:
Po zakończeniu II wojny światowej francuscy żołnierze uzbrojeni byli w prawdziwą mieszankę typów broni strzeleckiej – głównie pochodzenia alianckiego (brytyjskiego i amerykańskiego) oraz zdobyczną poniemiecką. Konieczność jej ujednolicenia stała się tym bardziej pilna, gdyż armia niemal natychmiast została uwikłana w liczne lokalne wojny w koloniach, zwłaszcza w Indochinach i Afryce, a to wymagało maksymalnego uproszczenia logistyki (zwłaszcza dostaw broni i amunicji z Francji na odległe tereny walk).
W kategorii pistoletów maszynowych, najprostszym rozwiązaniem wydawało się ponowne wprowadzenie udanego przedwojennego modelu – MAS 38. Niestety, zarówno doświadczenia wojenne, jak i bieżące oceny wyraźnie wskazywały, że broń ta strzela zbyt słabą amunicją (francuski nabór pistoletowy 7,65 x 20 mm MAS „Long”). W tej sytuacji jako standard przyjęto nabój 9 x 19 mm Parabellum (stosowany powszechnie np. w brytyjskich „Stenach”, czy niemieckich MP 40). Założono także, że nowy pistolet maszynowy zostanie zaprojektowany w kraju i że będzie lepszy od analogicznej broni zarówno sojuszników, jak i potencjalnych wrogów. Warto zauważyć, że choć z punktu widzenia narodowych ambicji miało to oczywisty sens, była to ryzykowna decyzja w zmagającej się z problemami gospodarczymi niedawno wyzwolonej Francji, zdewastowanej i zdemoralizowanej latami wojny.
Najciekawsze spośród przygotowanych wymagań dotyczyły technologii produkcji (broń miała być w maksymalnym stopniu wykonana z elementów tłoczonych z blach) oraz „zwartości” konstrukcji. Tu oczekiwane było zastosowanie wyłącznie składanej lub wysuwanej kolby, ale także możliwość odchylania magazynka wraz z gniazdem (!) – broń miała zajmować jak najmniej miejsca w transporcie.
W tym czasie głównymi francuskimi producentami broni strzeleckiej były firmy: M.A.C. (Manufacture d’Armes de Chatellerault), M.A.S. (Manufacture d’Armes de Saint-Etienne), M.A.T. (Manufacture d’Armes de Tulle) oraz Hotchkiss. W roku 1946 do wszystkich skierowano zapytanie i wszystkie cztery opracowały projekty pistoletów maszynowych kal. 9 mm.
Po trzech latach intensywnych prób, w dniu 20 maja 1949 roku ogłoszono decyzję. Zwycięzcą został pistolet maszynowy skonstruowany przez zespół kierowany przez Pierre Monteil’a z firmy M.A.T. Otrzymał on oficjalne oznaczenie „Pistolet Mitrailleur de 9mm Modele 1949”, ale powszechnie znany był jako „MAT 49”.
Produkcja i dostawy broni zaczęły się w roku 1950, a nowe pistolety maszynowe natychmiast pojechały na wojnę do dalekiego Wietnamu. Sprawdziły się tam znakomicie i zyskały wysokie oceny po obu stronach konfliktu. Co prawda Francuzi po katastrofalnej klęsce w maju 1954 pod Điện Biên Phủ musieli wynieść się z Indochin jak niepyszni, ale Wietnamczycy tak zachwycili się zdobycznymi MAT 49, że nawet uruchomili własną produkcję (po dostosowaniu projektu pod radziecki nabój pistoletowy 7,62 x 25 mm).
Faktycznie, MAT 49 był „bronią żołnierzy” – solidną, niezawodną i skuteczną. Sprawdzał się w najbardziej wymagających warunkach i służył przez ponad pół wieku. Na typowych dla pistoletu maszynowego dystansach walki (50 – 100 metrów), MAT 49 dzięki swojej masie i stabilności zapewniał celny ogień o dużym skupieniu. Był także bardzo bezpieczny dla użytkownika – strzał można było oddać tylko po mocnym uchwyceniu rękojeści (i przyciśnięciu zarazem umieszczonego na niej pokaźnego bezpiecznika). Inne bezpieczniki nie były potrzebne – wystarczało odchylenie magazynka, a wówczas w komorze zamkowej po prostu nie było naboju.
Pistolety maszynowe MAT 49 produkowano przede wszystkim w macierzystych zakładach w Tulle. W latach 1950-54 część produkcji przejęły zakłady M.A.C. (Châtellerault), a od połowy lat sześćdziesiątych – także zakłady M.A.S. (Saint-Etienne). Łącznie we Francji wyprodukowano ponad 825 tysięcy egzemplarzy tej broni (w tym ponad 700 000 przez M.A.T.).
Z Armii Francuskiej ostatnie pistolety maszynowe MAT 49 wycofano dopiero w roku 1998 (chociaż już od połowy lat siedemdziesiątych zaczęto wprowadzanie ich następcy – karabinków FAMAS F1), natomiast jednostki policji i żandarmerii używały ich jeszcze w XXI wieku. Podobnie aż do czasów współczesnych pistolety MAT 49 wykorzystywane są przez siły zbrojne licznych krajów Afryki.
Opis eksponatu:
Pistolet maszynowy MAT 49 wyprodukowany w połowie lat sześćdziesiątych XX wieku w zakładach M.A.T. w Tulle. Jest to egzemplarz numer J 146** należący do tzw. „drugiej odmiany” (produkowanej od roku 1955) z trapezoidalną obejmą tyłu komory zamkowej i wzmocnionym bezpiecznikiem chwytowym (co potwierdza „gwiazdka” nabita na lewej stronie języka spustowego). Zdjęcia przedstawiają broń w konfiguracji bojowej oraz transportowej ze złożonym magazynkiem i jego gniazdem oraz wsuniętą kolbą teleskopową.
Zdjęcie archiwalne: żołnierze 1. Batalionu Spadochronowego Legii Cudzoziemskiej (1er Bataillon Etranger de Parachutistes) uzbrojeni w pistolety maszynowe MAT 49 podczas patrolu w rejonie Diên Biên Phu, styczeń 1954. Zdjęcie wykonał fotograf wojskowy Daniel Camus (ECPAD/Defense, Ref. NVN 54-9 R43, domena publiczna)