Radziecki czołg lekki, używany podczas II wojny światowej (w latach 1942-45) i w pierwszych latach powojennych.
Tło historyczne:
Jesienią 1941, zaledwie do uzbrojenia Armii Czerwonej wprowadzono nowe lekkie czołgi T-60, natychmiast pod ich adresem podniosły się liczne głosy krytyki. Negatywnie oceniano zarówno zbyt małe rozmiary kadłuba (ciasnota wnętrza powodująca, że dwuosobowa załoga przeszkadzała sobie nawzajem), fatalną wentylację (po oddaniu krótkiej serii z broni pokładowej czołgiści zatruwali się gazami prochowymi), brak środków łączności (radiostacji) kiepskie opancerzenie i zbyt słabą moc silnika. Kwestionowano w ogóle jakąkolwiek przydatność tych czołgów na polu walki.
Już zatem w drugiej połowie 1941 roku, zespół konstruktorów pod kierownictwem Nikołaja A. Astrowa z zakładów samochodowych GAZ rozpoczął prace nad następcą T-60. Nowy czołg miał mieć przede wszystkim silniejszą jednostkę napędową – dwa zblokowane rzędowo silniki samochodowe GAZ-202, zabudowane w znacznie powiększonym kadłubie. Podwozie wydłużono o dodatkową (piątą) parę kół nośnych. Większy kadłub umożliwił z kolei instalację nowej wieży, w której zainstalowano 45 armatę przeciwpancerną 20-K. W porównaniu z uzbrojeniem T-60 (20 mm działko SzWAK) był to skokowy wzrost możliwości bojowych pojazdu, umożliwiający nawet podejmowanie walki z niemieckimi czołgami średnimi. Niestety, podobnie jak w T-60, wciąż przewidziano tylko dwuosobową załogę czołgu, co oznaczało że dowódca był przeciążony obowiązkami (dowodzenie, ocena sytuacji taktycznej, wyszukiwanie celów, ładowanie działa i prowadzenie ognia).
Prototyp ukończono w lutym 1942, a już w marcu 1942 czołg (pod oznaczeniem T-70) przyjęto do uzbrojenia Armii Czerwonej i rozpoczęto produkcje seryjną, która trwała do końca 1943. Od października 1942 produkowano wariant zmodernizowany, nazwany T-70M (w którym wzmocniono układ jezdny, zastosowano nieco szersze gąsienice oraz obrotowe peryskopy dowódcy i mechanika-kierowcy).
Czołg T-70/T-70M był - jak na radzieckie realia – bardzo dobrze przygotowany do produkcji seryjnej (w maksymalnym stopniu wykorzystano podzespoły samochodowe i "samochodowe" technologie produkcji). Dzięki temu w ciągu niespełna dwóch lat powstało ich ponad 8 200 egzemplarzy (w zakładach GAZ w Gorkim i Fabryce nr 38 w Kirowie). Na podwoziu T-70 budowano także samobieżne działa SU-76 / SU-76M – najliczniej produkowane w ZSRR pojazdy tej klasy.
Z perspektywy dowódców frontowych, masowa produkcja czołgów takich jak T-70, nie za bardzo jednak miała sens. Do zadań rozpoznawczych (typowych dla czołgów lekkich) było ich za dużo, a łączenie ich we wspólnych jednostkach z czołgami średnimi T-34 nie oznaczało realnego wzmocnienia tych formacji, a raczej osłabienie i problemy. Używanie czołgów lekkich do zadań przeznaczonych dla wozów solidniej opancerzonych i uzbrojonych przynosiło wyłącznie bezsensowne i horrendalne straty. Z tego powodu o czołgach T-70 często mówiono "BM-2" ("Bratnia mogiła dla dwóch"). Warto w tym kontekście przytoczyć dwie typowe opinie radzieckich dowódców:
Ówczesny generał (późniejszy marszałek wojsk pancernych) P. Rotmistrow, w meldunku do marszałka G. Żukowa: "Czołgów T-70 nie wolno kierować do walk pancernych, ponieważ są łatwo niszczone".
Ówczesny generał (późniejszy marszałek wojsk pancernych) M. Katukow w meldunku do J. Stalina: "T-70 ma w porównaniu z T-60 lepsze opancerzenie, ma działko kalibru 45 mm i dwa silniki samochodowe. [...] lecz nowy czołg niczym się nie wykazał. Tylko kłopoty z nimi towarzyszu Stalin"
Czołgi T-70 dość szybko, bo już do roku 1948, wycofano z uzbrojenia Armii Czerwonej. Rok później wycofano je także z jednostek ludowego Wojska Polskiego (gdzie były używane od 1943).
Po wojnie, radzieccy decydenci zrezygnowali definitywnie z rozwoju czysto lądowych czołgów lekkich i powrócili do dawnej koncepcji lekkiego czołgu pływającego, czego ucieleśnieniem stały się pojazdy nowej generacji – czołgi PT-76 (wprowadzone w 1954).
Opis eksponatu:
Czołg T-70M produkcji zakładów GAZ, z nieustalonej jednostki Armii Czerwonej, Ukraina wiosna 1944.
Model w skali 1/35, zestaw "MiniArt".