Brytyjski pistolet maszynowy, będący ostatnia produkowaną wielkoseryjnie wersją broni skonstruowanej w 1941 roku przez Harolda J. Turpina (starszy projektant z Royal Small Arms Factory, Enfield) oraz majora Reginalda V. Shepherda (inspektor uzbrojenia z Wydziału Projektowania w Ministerstwie Zaopatrzenia). Nowy model, który pojawił się w na początku 1944, miał zastąpić poprzednie wersje: Sten Mk II oraz Sten Mk III.
Tło historyczne:
Kolejną (i ostatnia produkowaną masowo) wersję Stena opracowano na przełomie lat 1943 i 1944. Tym razem zmiany konstrukcyjne miały na celu zwiększenie bezpieczeństwa, niezawodności, wygody użytkowania i celności broni. W szczególności oczekiwano, że broń wytrzyma co najmniej 10 000 strzałów, a dzięki większej precyzji wykonania podzespołów zwiększy się także celność i skuteczność ognia.
Po udanych testach, w lutym 1944 nowy model, oznaczony Mk V, trafił do produkcji, stopniowo wypierając poprzednie modele, chociaż był od nich ponad dwukrotnie droższy w produkcji (podobnie, blisko dwukrotnie zwiększyła się także liczba roboczogodzin potrzebnych na wykonanie jednego egzemplarza). Sten Mk V posiadał drewnianą kolbę z mosiężną stopką (w miejsce dotychczasowych, dość topornych ramowych lub rurowych „T-kształtnych”). Zmieniono także urządzenie spustowe, przekonstruowano zamek, wprowadzono dodatkowy bezpiecznik, nową muszkę z osłoną i dwa chwyty pistoletowe (chociaż żołnierze często demontowali przedni, co zostało oficjalnie usankcjonowane w czerwcu 1945). Podobnie jak model Mk II, także i jego można było szybko rozłożyć na trzy podzespoły (dla odmiany Sten Mk III poza odłączaniem kolby, był nierozbieralny). Na wylocie lufy pojawił się zatrzask do mocowania ówczesnego przepisowego brytyjskiego bagnetu No. 4 Mk II (zwanego "gwoździem").
Od listopada 1944 oznaczenie "Mk V" zmieniono na "Mk 5". Steny Mk V / Mk 5 produkowano wielkoseryjnie w wytwórniach w ROF Fazakerley, ROF Maltby oraz ROF Theale (łącznie około 500 tysięcy egzemplarzy). Jakość wykonania, o lata świetlne przewyższająca „prostackie” Mk II, a zwłaszcza Mk III poskutkowała nadaniem broni nieoficjalnej nazwy „Sten de Luxe”.
Stenów Mk V użyli po raz pierwszy brytyjscy spadochroniarze podczas desantu w Normandii. Mieli je na swoim wyposażeniu m. in. żołnierze piechoty szybowcowej z kompanii D, 2 Batalionu “Oxfordshire and Buckinghamshire Light Infantry”, 6th Airborne Division. Kompania ta zasłynęła zdobyciem kluczowych mostów na rzece Orne („Pegasus Bridge”) i sąsiadującym kanale żeglownym („Horsa Bridge”) nad ranem 6 czerwca 1944, jeszcze przed lądowaniem głównych sił alianckiego desantu. W większej liczbie Steny Mk V znalazły się natomiast na wyposażeniu 1st Airborne Division generała Roberta Urquharta podczas nieszczęśliwej operacji "Market-Garden" (wrzesień 1944). Co do żołnierzy 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej generała Sosabowskiego biorących udział w tej akcji, większość źródeł jest zgodna, że skakali oni wówczas uzbrojeni w Steny Mk II, ale np. Leroy Thompson w publikacji "The Sten Gun" zamieszcza zdjęcie polskiego spadochroniarza, uzbrojonego w Mk V (był nim ppor. Tadeusz Kolasiński, poległy 24 września 1944 niedaleko Oosterbeek).
W latach pięćdziesiątych oznaczenie broni zmieniono na L52. Następcami Stenów w Armii Brytyjskiej zostały od roku 1953 bardzo udane pistolety maszynowe Sterling-Patchett L34. Co ciekawe, opracowano je mniej więcej w tym samym czasie, co Stena Mk V, ale ich wielkoseryjną produkcję wstrzymano z uwagi fakt, że wymagałaby ona znacznych nakładów finansowych (zupełnie nowe oprzyrządowanie). Przez kolejne lata Steny dominowały więc nadal aż do czasu, gdy w latach pięćdziesiątych wdrożono program przezbrojenia zredukowanej British Army i odejścia od broni „wojennej”.
Opis eksponatu.
Sten Mk 5 wyprodukowany prawdopodobnie w ROF Theale (oznakowanie niewyraźne) na początku 1945 roku. Broń znajdowała się na wyposażeniu Armii Brytyjskiej. Jedno ze zdjęć przedstawia broń w konfiguracji transportowej - z gniazdem magazynka przekręconym o 90 stopni (pod spód komory zamkowej) i odłączoną kolbą drewnianą. Na kolejnym broń z założonym bagnetem No. 4 Mk 2.
Na zdjęciu archiwalnym spadochroniarze z kompanii D batalionu „Oxfordshire and Buckinghamshire”, którzy w nocy z 5 na 6 czerwca 1944 zdobyli mosty na rzece Orne w Normandii. W centrum zdjęcia kapitan Brian Priday (zastępca dowódcy kompanii) uzbrojony w Stena Mk V z założonym bagnetem. Z widocznej na zdjęciu trójki tylko on przeżył wojnę. Celowniczy Brena, szer. Frank Gardner zginął 21 marca 1945, a mł. kapral (L/Cpl) B. H. Lambley - 5 lutego 1945. Zdjęcie wykonano 15 czerwca 1944 w Normandii, zbiory Imperial War Musem, B 55586, Domena Publiczna.