Radziecka armata przeciwpancerna, używana podczas II wojny światowej. Jedno z najskuteczniejszych na świecie dział przeciwpancernych tego okresu.
Tło historyczne:
W czerwcu 1940 roku, radzieckie dowództwo zleciło kilku artyleryjskim biurom konstrukcyjnym opracowanie nowego wzoru armaty przeciwpancernej, o zdecydowanie większej skuteczności, niż broń znajdująca się dotychczas na wyposażeniu Armii Czerwonej.
Najwyżej oceniono projekt przedstawiony przez zespół pod kierownictwem Wasilija G. Grabina. W marcu 1941 roku działo zaakceptowano pod oficjalną nazwą „57-mm armata przeciwpancerna wz. 1941”. Od czerwca 1941 rozpoczęto jego produkcję w Zakładach im. Stalina (Fabryka Nr 92) - stąd oznaczenie symbolem "ZIS". Armata miała osiągi rewelacyjne, jak na swoje czasy - wystrzelony z niej pocisk był w stanie z odległości kilometra przebić czołowy pancerz każdego istniejącego wówczas na świecie czołgu.
Paradoksalnie, między innymi z tego powodu armatę ZIS-2 już w grudniu 1941... zdjęto z produkcji (do tego czasu powstało zaledwie 371 egzemplarzy). Okazało się, że z niemieckimi czołgami wystarczająco dobrze radziły sobie armaty 45 mm 53-K, dużo tańsze i prostsze w produkcji wielkoseryjnej. Armata ZIS-2 powróciła do łask dopiero w roku 1943, kiedy na polu walki pojawiły się niemieckie czołgi ciężkie nowej generacji - Tygrysy i Pantery. Formalnie też w tymże 1943 roku przyjęto ją ponownie do uzbrojenia (tym razem realnie), jako „57 mm działo przeciwpancerne wz. 1943”.
W latach 1943 - 1945 wyprodukowano łącznie ponad 9 500 dział ZiS-2. Używane były w ramach batalionów przeciwpancernych w dywizjach piechoty oraz – przede wszystkim - w samodzielnych pułkach i brygadach artylerii przeciwpancernej. W ludowym Wojsku Polskim znalazły się w uzbrojeniu 4, 9 Drezdeńskiej i 14 Sudeckiej Brygad Artylerii Przeciwpancernej.
Bardzo udane podwozie i łoże dolne tego działa zostało wykorzystane także w konstrukcji 76,2 mm lekkiej armaty polowej ZIS-3 (najliczniej produkowanego działa II wojny światowej – 103 000 sztuk).
Po II wojnie światowej 57 mm armaty ZiS-2 zostały wycofane z jednostek liniowych, gdyż szybko straciły skuteczność wobec pojawienia się nowych typów czołgów. Większość sprzedano wówczas do „krajów zaprzyjaźnionych” (w roku 2020 wykazywane były jeszcze na uzbrojeniu sił zbrojnych siedmiu państw, głównie afrykańskich).
Następcami armaty ZIS-2 (w latach pięćdziesiątych XX wieku) stały się działa przeciwpancerne kalibru 85 mm (D-44) i 100 mm (BS-3) oraz działa bezodrzutowe B-10 (82 mm) i B-11 (107 mm).
Opis eksponatu:
A armata ZIS-2 w jednolitym malowaniu, typowym dla Armii Czerwonej oraz LWP w latach 1943 – 45 (rzadziej stosowane było także malowanie kamuflażowe w plamy brązowe i czarne na zielonym podkładzie).
Model w skali 1/35, zestaw MiniArt.
